ما هم کسی هستیم؛ درباره "دیباچه نوین شاهنامه"

"دیباچه ی نوین شاهنامه" فیلمنامه ای است از استاد بهرام بیضایی که تا امروز امکان ساختش فراهم نشده. زندگی حکیم ابوالقاسم فردوسی، هنوز هم نکات ناآشکار کم ندارد؛ از نام وی تا جزئیات زیستنش. اما بهرام بیضایی با شیوه خاص خود و نگرش ویژه اش، تاریخ را با تخیلِ حقیقت شناسش درآمیخته تا زندگانی پربار و اثرگذار دانای توس را نشان دهد.این فیلمنامه بر پایه روایتی که در چهارمقاله ی نظامیِ عروضیِ سمرقندی آمده، آغاز می شود که در هنگام دفن فردوسی "مذکِّری بود در طبران، تعصب کرد و گفت: من رها نکنم تا جنازه او در گورستان مسلمانان برند که او رافضی بود. و هرچند مردمان بگفتند با آن دانشمند، درنگرفت". این دانشمند(به معنای: فقیه، واعظ) با تعصبی که نشان می دهد و سبب می شود فردوسی، نه در گورستان عمومی مسلمانان، که در باغ شخصی اش به خاک سپرده شود، آغازگر فیلمنامه است.در نیمه شب و در فضایی فراواقع گرایانه(=سور رئالیستی) که مرز رویا و واقعیت بسیار نزدیک است، دانشمند را می بینیم که در آتش می سوزد و می دَود و نعره می کشد. مردمان از این صحنه به شگفت می آیند و ترسان می شوند. پس سحرگاه با چراغ بر آرامگاه فردوسی گرد می آیند و از هویت و شخصیت او می پرسند. این آغازِ بازگشت های پی در پی به گذشته(=فلاش بک) است تا روایت کسانی را بخوانیم که دیداری یا گفتاری با فردوسی داشته اند.در سفری که به گذشته داریم، با اندیشه ها و انگاره های فردوسی آشنا می شویم. این جا هم به سبک بیضایی، غریبه ای آگاه و روشن نگر در مرکز داستان می بینیم؛ غریبه ای در میان جماعتی که معمولاً قدرش نمی دانند و سنگش می زنند و سخنش درنمی یابند. این ها بهانه ای می شوند تا به سده های چهار و پنج هجری برویم؛ روزگاری که عرب گرایی و عربی گویی مایه افتخار بوده؛ د